Skutki uboczne Kurkumina

Kurkuminę zwykle uważa się za jeden z najbezpieczniejszych suplementów: w badaniach klinicznych nawet dawki gramowe były dobrze tolerowane. Jednak wraz ze wzrostem popularności skoncentrowanych i «biodostępnych» form w literaturze medycznej pojawiły się doniesienia o uszkodzeniu wątroby i innych reakcjach niepożądanych. Redakcja usystematyzowała znane skutki uboczne i wyjaśnia, kto powinien być bardziej uważny.

Ogólny profil bezpieczeństwa

Wczesne badania kliniczne pierwszej fazy oceniały tolerancję kurkuminy w bardzo szerokim zakresie dawek. W badaniu Lao i współautorów (2006) zdrowi ochotnicy jednorazowo przyjmowali standaryzowany ekstrakt w dawkach aż do 12 g i nie zaobserwowano poważnych efektów toksycznych; część uczestników zgłaszała biegunkę, ból głowy, wysypkę lub żółte zabarwienie stolca.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), oceniając kurkuminę jako barwnik spożywczy E100, ustalił dopuszczalną dawkę dobową na 3 mg na kilogram masy ciała. To orientacyjny punkt regulacyjny dla barwników spożywczych w żywności, a nie granica toksyczności, jednak pokazuje, że dla długotrwałego codziennego spożycia regulatorzy wybierają ostrożne podejście.

Ważne jest, aby zrozumieć, że dane o bezpieczeństwie uzyskano głównie dla zwykłych kurkuminoidów o niskiej biodostępności. Nowoczesne formy o zwiększonym wchłanianiu tworzą we krwi znacznie wyższe stężenia, a ich profil bezpieczeństwa przy długotrwałym przyjmowaniu jest gorzej zbadany. To właśnie z tymi formami częściej wiąże się rzadkie poważne reakcje.

Poniżej przedstawiono podsumowanie znanych efektów niepożądanych według częstości i ciężkości. Tabela odzwierciedla ogólny obraz z przeglądów i doniesień, a nie dokładne wskaźniki częstości.

Reakcje żołądkowo-jelitowe

Najczęstsze dolegliwości przy przyjmowaniu kurkuminy dotyczą trawienia: nudności, uczucie ciężkości, wzdęcia, luźne stolce lub biegunka, czasem zgaga. Zależą one od dawki i częściej pojawiają się przy przyjmowaniu kilku gramów zwykłego proszku na dobę.

Częściowo efekty te wiążą się z tym, że większa część niewchłoniętej kurkuminy przechodzi przez całe jelito. Tłumaczy to również żółte zabarwienie stolca, które samo w sobie nie jest szkodliwe, ale czasem przeraża osoby, które nie wiedzą o tej właściwości.

U osób z chorobą refluksową przełyku kurkumina może nasilać zgagę. U części osób podrażnienie żołądka nasila piperyna, którą często dodaje się w celu poprawy wchłaniania — ekstrakt czarnego pieprzu sam w sobie jest bowiem czynnikiem drażniącym błonę śluzową.

Praktyczne sposoby na zmniejszenie dyskomfortu: przyjmowanie suplementu podczas posiłku, dzielenie ilości dobowej na kilka dawek, rozpoczynanie od mniejszej dawki. Jeśli objawy się utrzymują, warto wypróbować inną formę lub zrezygnować z suplementu.

Uszkodzenie wątroby: rzadkie, ale poważne ryzyko

W latach 2010. i 2020. pojawił się szereg doniesień o polekowym uszkodzeniu wątroby związanym z suplementami kurkumy i kurkuminy. Włoski system fitonadzoru odnotował klaster takich przypadków, a analiza Lombardi i współautorów (2021) opisała obraz kliniczny: przeważnie zapalenie wątroby typu hepatocelularnego, które rozwijało się po tygodniach czy miesiącach przyjmowania i z reguły ustępowało po odstawieniu.

Amerykańska sieć badania polekowych uszkodzeń wątroby (DILIN) również poinformowała o serii przypadków związanych z kurkumą. Badacze zwrócili uwagę na możliwy czynnik genetyczny — asocjację z określonym wariantem genu HLA-B, co może tłumaczyć, dlaczego reakcja występuje tylko u niektórych osób.

Część poszkodowanych przyjmowała właśnie formy biodostępne lub produkty z piperyną, co skłania specjalistów do przypuszczeń o związku ryzyka z wyższymi stężeniami we krwi. Jednak dokładny mechanizm i częstość reakcji są nieznane; ogólnie jest to zjawisko rzadkie, biorąc pod uwagę skalę spożycia.

Objawy, przy których należy natychmiast przerwać przyjmowanie i zgłosić się do lekarza:

• żółtaczka — zażółcenie skóry lub białek oczu;
• ciemnienie moczu, jasny stolec;
• wyraźne osłabienie, utrata apetytu, nudności bez wyraźnej przyczyny;
• ból lub uczucie ciężkości w prawym podżebrzu;
• świąd skóry bez wysypki.

Krew, żelazo i pęcherzyk żółciowy

Krzepnięcie krwi.W badaniach laboratoryjnych kurkumina hamuje agregację płytek krwi i ma właściwości antykoagulacyjne. W praktyce klinicznej opisano pojedyncze przypadki podwyższenia INR u pacjentów przyjmujących warfarynę, którzy zaczęli przyjmować kurkumę. Dlatego łączenie z antykoagulantami i lekami przeciwpłytkowymi wymaga kontroli lekarza, a przed planowymi operacjami suplement zwykle zaleca się odstawić z wyprzedzeniem.

Metabolizm żelaza.Kurkumina jest zdolna do wiązania żelaza. W badaniu Jiao i współautorów (2009) na myszach otrzymujących dietę o niskiej zawartości żelaza kurkumina obniżała wskaźniki żelaza w organizmie. Dla osób z niedoborem żelaza lub anemią — a to nierzadko sportsmenki i biegacze wytrzymałościowi — długotrwałe przyjmowanie wysokich dawek może być niewskazane.

Pęcherzyk żółciowy.Badanie ultrasonograficzne Rasyid i Lelo (1999) wykazało, że kurkumina stymuluje skurcz pęcherzyka żółciowego. Dla osoby zdrowej nie stanowi to problemu, ale przy kamicy żółciowej czy niedrożności dróg żółciowych taki skurcz może wywołać napad bólu.

Nerki.Przyprawa kurkuma zawiera zauważalną ilość szczawianów. Dla osób ze skłonnością do tworzenia kamieni szczawianowych w nerkach duże ilości mielonej kurkumy mogą być niewskazane; dla oczyszczonych ekstraktów kwestia ta jest mniej istotna.

Interakcje z lekami i jakość produktu

W badaniach laboratoryjnych kurkuminoidy hamowały szereg enzymów cytochromu P450, UGT i sulfotransferaz, a także transporter P-glikoproteinę. Znaczenie kliniczne tych danych dla zwykłych dawek jest ograniczone, ale przy przyjmowaniu form biodostępnych czy kombinacji z piperyną prawdopodobieństwo interakcji rośnie. Piperyna sama w sobie jest znana z wpływu na metabolizm wielu leków.

Grupy leków, co do których warto poradzić się lekarza: antykoagulanty i leki przeciwpłytkowe, leki obniżające poziom cukru (kurkumina może dodatkowo obniżać glukozę), niektóre leki przeciwnowotworowe, leki immunosupresyjne, leki o wąskim oknie terapeutycznym. Osoby, które regularnie przyjmują leki, powinny ustalić możliwe interakcje przed rozpoczęciem przyjmowania.

Osobne ryzyko wiąże się nie z kurkuminą, lecz z jakością produktu. Mieloną kurkumę w niektórych regionach fałszowano chromianem ołowiu dla jaśniejszego koloru, co prowadziło do zatruć ołowiem. Dla suplementów ważne są również certyfikaty analizy na metale ciężkie, pozostałości rozpuszczalników i mikrobiologię.

Na koniec o «syntetycznych» domieszkach: niektóre produkty pozycjonowane jako naturalne mogą zawierać syntetyczną kurkuminę. Sama w sobie nie musi być szkodliwa, ale jest to kwestia przejrzystości i zgodności z etykietą.

Więcej o grupach ryzyka przeczytasz w materiale «Komu nie wolno przyjmować kurkuminy», a o bezpiecznych schematach — w artykułach «Jak przyjmować kurkuminę» oraz «Kurkumina: postacie i którą wybrać».

Wnioski redakcji

U większości osób zdrowych kurkumina w umiarkowanych dawkach jest dobrze tolerowana; najczęstsze skutki uboczne to dyskomfort żołądkowo-jelitowy zależny od dawki.

Rzadkim, ale poważnym ryzykiem jest uszkodzenie wątroby, które częściej opisuje się przy przyjmowaniu form biodostępnych i kombinacji z piperyną. Należy również uwzględnić wpływ na krzepnięcie krwi, metabolizm żelaza i pęcherzyk żółciowy, a także możliwe interakcje z lekami.

Wybieraj produkty dobrej jakości z certyfikatami analizy, nie przekraczaj zbadanych dawek i uważnie obserwuj samopoczucie, zwłaszcza w pierwszych miesiącach przyjmowania.

Bibliografia

1. Lao CD, Ruffin MT 4th, Normolle D, et al. Dose escalation of a curcuminoid formulation. BMC Complement Altern Med. 2006;6:10.
2. EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS). Scientific Opinion on the re-evaluation of curcumin (E 100) as a food additive. EFSA J. 2010;8(9):1679.
3. Lombardi N, Crescioli G, Maggini V, et al. Acute liver injury following turmeric use in Tuscany: an analysis of the Italian Phytovigilance database and systematic review of case reports. Br J Clin Pharmacol. 2021;87(3):741–753.
4. Halegoua-DeMarzio D, Navarro V, Ahmad J, et al. Liver injury associated with turmeric — a growing problem: ten cases from the Drug-Induced Liver Injury Network [DILIN]. Am J Med. 2023;136(2):200–206.
5. Jiao Y, Wilkinson J 4th, Di X, et al. Curcumin, a cancer chemopreventive and chemotherapeutic agent, is a biologically active iron chelator. Blood. 2009;113(2):462–469.
6. Rasyid A, Lelo A. The effect of curcumin and placebo on human gall-bladder function: an ultrasound study. Aliment Pharmacol Ther. 1999;13(2):245–249.
7. LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury. Turmeric. Bethesda (MD): National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases.